FANDOM


deqaru
Utworzenie: Cyryl i Metody w 2010
Kody
Conlanger–3 pri.dqr.zf
Lista conlangów
Pilcrow.png Ta strona może zawierać znaki Unicode.

Deqaru - język sztuczny zaprezentowany przez użytkownika Cyryl i Metody na forum Conlanger.

FonetykaEdytuj

SpółgłoskiEdytuj

Wargowe Dziąsłowe Języczkowe
Zwarte [b] - b
[p] - p
[d] - d
[t] - t
[ɢ] - g
[q] - q
Szczelinowe [v] - v
[f] - f
[z] - z
[s] - s
[χ] - x
[ʁ] - h
Nosowe [m] - m [n] - n [ɴ] - ng
Płynne [r] - r
[l] - l
Półsamogłoski [w] - w

Zwarcie krtaniowe [ʔ] nie ma statusu fonemu, ale jest spółgłoską epentetyczną, która wstawiana jest zawsze między dwie samogłoski. Można ją zaznaczać w piśmie za pomocą znaku ', ale nie trzeba, skoro jest obligatoryjna i niedystynktywna.

SamogłoskiEdytuj

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i u
Średnie e o
Otwarte a

Iloczas nie jest dystynktywny, podobnie jak ton; akcent jest stały i pada na pierwszą sylabę tematu wyrazowego.

FonotaktykaEdytuj

Sylaba w deqaru może mieć strukturę VC, CV lub CVC. Zbitki spółgłoskowe są możliwe na granicy dwóch sylab (maksymalnie dwie spółgłoski).

Rdzeń w deqaru składa się z jednej, dwóch, albo trzech spółgłosek (tematy tworzy się przez uzupełnienie rdzenia odpowiednim samogłoskowym afiksem). Ostatnia samogłoska rdzenia nie może być zwarto-wybuchowa; pozostałych to ograniczenie nie dotyczy.

Klasy nominalneEdytuj

Deqaru posiada V klas nominalnych. Tematy rzeczownikowe tworzy się przez dodanie do rdzenia (C-C-C, -C-C lub -C-) afiksu samogłoskowego stanowiącego wykładnik danej klasy.

Klasa IEdytuj

Rzeczowniki klasy I oznaczają wszystkie istoty uważane za rozumne, osobowe i suwerenne, a więc ludzi, bóstwa, duchy, demony, potężne siły przyrody. Afiksy klasy I to -a-a- (dla C-C-C => CaCaC), a-a- (dla -C-C => aCaC) lub a-a (dla -C- => aCa), np.

  • mazan - człowiek (rdzeń m-z-n)
  • amax - król, władca (rdzeń -m-x rządzić, władać)
  • asha - kobieta (rdzeń -sh-)

Klasa IIEdytuj

Do tej klasy należą rzeczowniki oznaczające obiekty żywotne, poruszające się, czyli: zwierzęta, części ciała, niektóre narzędzia, pojazdy, broń, jak również istoty ludzkie, którym odmawia się osobowości bądź suwerenności: wrogowie i słudzy. Afiksy klasy II to odpowiednio: -u-i-, u-i- oraz u-i, np.

  • muqir - niewolnik (m-q-r pracować)
  • udil - ślimak (-d-l dom, mieszkanie)
  • uri - wróg (-r- sprzeciwiać się)

Klasa IIIEdytuj

Do klasy III należą rzeczowniki oznaczające rośliny i ich części, oraz pożywienie, zarówno roślinne, jak i mięsne. Jej afiksy to: -e-o- dla C-C-C, i-o- dla C-C- oraz i-u dla -C-, np.

  • heqol - drzewo (h-q-l)
  • ilov - kwiat (-l-v)
  • ingu - jad, trucizna, zatrute jedzenie (-ng- zło)

Klasa IVEdytuj

Do IV klasy należą wszystkie wyrazy abstrakcyjne, oznaczające słowa, pojęcia, uczucia, miary przestrzeni i czasu, stany etc. etc. Jej afiksy to: -e-a-, i-a- oraz i-a, np.

  • deqar - język (d-q-r mówić)
  • imax - władza, panowanie
  • inga - zło

Klasa VEdytuj

Wreszcie do V klasy należą rzeczowniki oznaczające konkretne, nieruchome i nieożywione przedmioty. Jej afiksy to -a-u-, a-u-, a-u, np.

  • masul - świątynia (m-s-l świętość, mana)
  • adul - dom
  • asu - piasek (-s-).

Stan złożeniaEdytuj

Rzeczowniki w stanie złożenia służą do tworzenia złożeń nominalnych, które w deqaru są czymś dużo bardziej pospolitym, niż po polsku, np.

  • amax - król
  • adul - dom
  • amxa'adul => pałac, dosł. królodom.

Stan złożenia tworzy się w następujący sposób:

  • CVCVC => CVCCV, np. mazan => mazna-
  • VCVC => VCCV, np. adul => adlu-
  • VCV => VCV, np. asu => asu-

Kiedy w wyniku takiego przekształcenia ostatnią głoską wyrazu stanie się -o lub -e, to przechodzi ona odpowiednio w -u lub -i, np.

  • heqol - heqlu- drzewo

Ponieważ deqaru posiada zaledwie garstkę właściwych przymiotników (dotyczących rozmiaru, koloru i oceny moralnej), złożenia tego rodzaju służą także tworzeniu wyrażeń, które na polski przetłumaczymy jako przymiotnik+rzeczownik, np.

  • uri - wróg (tu akurat st.złoż = forma podst.)
  • mazan - człowiek
  • urimazan - wrogi człowiek, przeciwnik.

Również właściwe przymiotniki przyjmują stan złożenia, np.

  • asal - wielki - I klasa
  • mazan
  • aslamazan - wielki człowiek, wódz.

LiczbaEdytuj

Sam w sobie, temat nominalny nie zawiera informacji na temat liczby. I tak mazan może znaczyć człowiek lub ludzie, amxa'adul - pałac lub pałace, w zależności od kontekstu. Kiedy chcemy wyraźnie położyć nacisk na liczebność, możemy użyć któregoś z przyrostków, m.in.

  1. -n - przyrostek syngulatywny, np.
    • maznan - jeden człowiek
    • muqrin - jeden niewolnik
    • asun - ziarenko piasku
  2. -ta - oznaczający grupę, np.
    • maznata - ludzie
    • muqrita - niewolnicy
    • ashata - kobiety
  3. -nam - oznaczający wszystkie w ogóle, np.
    • maznanam - wszyscy ludzie
    • heqlunam - drzewa w ogóle

Jak widać, przyrostki te łączą się z nominami w stanie złożenia.

CzasownikiEdytuj

Tematy czasownikowe tworzy się również przez dodanie do rdzenia spógłkoskowego (dwu- albo trójradykalnego) odpowiednich afiksów. Od użytego afiksu zależy dokładne znaczenie tematu, wyróżnia się zaś tematy następujące:

Strona czynnaEdytuj

Podstawowy temat czasownika odpowiada polskiej stronie czynnej. Ma ona postać CaCCi lub CaCi, np.

  • daqri - mówić
  • lani - kochać
  • lasi - iść
  • maxi - władać, rządzić.

Strona biernaEdytuj

Czasownik w II temacie określa czynność, której gramatyczny podmiot jest logicznym przedmiotem. Jego postać to CiCCi lub CiCi, np.

  • lini - być kochanym
  • mixi - być rządzonym
  • sinni - być zwanym, nazywać się (senan - imię).

Strona zwrotnaEdytuj

Czasownik w III stronie określa czynność, której podmiot jest zarazem przedmiotem. Jego postać to CaCahaCi lub CahaCi, np.

  • zahari myć się; (zari - myć)
  • lagahani – ratować samego siebie (lagni – ratować)
  • sanahani – podawać się za kogość, nazywać siebie samego.

Strona czynna sprawczaEdytuj

Oznacza czynność aktywną, która jest wynikiem innej czynności, wykonanej przez podmiot. Tworzy go infiks -a-aya-i według wzoru CaCayaCi lub CayaCi, np.

  • daqayari - sprawić, by mówił, udzielić głosu
  • layasi - sprawić, by szedł.

Strona bierna sprawczaEdytuj

Oznacza czynność bierną, która jest wynikiem innej czynności dokonanej przez podmiot. Jego infiks to -i-aya-i (CiCayaCi) lub -iya-i (CiyaCi), np.

  • liyani - pokochać (sprawić, by był kochany)
  • sinayani - nazwać (sprawić, by był nazwany).

Strona wzajemnaEdytuj

Oznacza czynność, w której podmiot jest wykonawcą czynności i zarazem odbiorcą tej samej czynności wykonywanej przez inny podmiot. Jej postać to CaCawaCi lub CawaCi, np.

  • lawani – kochać się wzajemnie
  • rawahi – bić się wzajemnie (rahi - bić się).

Strona czynna wspólnaEdytuj

Odnosi się do czynności wykonywanej wspólnie przez więcej niż jeden podmiot. Jej postać to CaCazaCi bądź CazaCi, np.

  • lazasi – iść razem
  • daqazari – mówić wspólnie, rozmawiać.

Strona bierna wspólnaEdytuj

Odnosi się do czynności, której podmiotem gramatycznym jest dwa lub więcej obiektów, będących logicznymi przedmiotami danej czynności. Jej postać to CiCazaCi bądź CizaCi, np.

  • rizahi – razem być bitym
  • ligazani – razem zostać uratowanym.

ZdaniaEdytuj

Zdania w deqaru dzielą się na imienne i czasownikowe.

Zdania imienneEdytuj

Zdania imienne oznaczają głównie identyczność, posiadanie cechy, znajdowanie się w jakimś miejscu. Najprostsze zdanie imienne o postaci X jest Y buduje się, łącząc zaimek osobowy z tematem nominalnym, np.

  • Umazan - jestem człowiekiem (ja+człowiek)
  • Qa'asal - jesteś wielki (ty+wielki I klasa)
  • Na'amax - on jest królem/oni są królem/królami (on+król)
  • Wa'adulnaq jesteśmy w domu (my+dom+w)

Zdania czasownikoweEdytuj

Formą podstawową czasownika jest jego forma dokonana, którą najlepiej tłumaczyć jako czas przeszły. W deqaru aspekt czasownika jest ważniejszy niż czas.

Czasowniki nieprzechodnieEdytuj

Zdania czasownikowe tworzy się przez dodanie zaimka osobowego do tematu czasownkowego. Dla przykładu, czasownik daqri, mówić, odmienia się jak następuje:

  • Udaqri - powiedziałem
  • Qadaqri - powiedziałeś
  • Nadaqri - powiedział/powiedzieli
  • Wadaqri - powiedzieliśmy
  • Madaqri - powiedzieliśmy (inkluzywne)
  • Xadaqri - powiedzieliście

Tak wygląda odmiana czasowników nieprzechodnich.

Czasowniki przechodnieEdytuj

Aby odmienić czasownik przechodni, np. 'gari' - budować, postępujemy tak samo, a przedmiot czynności ("dopełnienie bliższe") umieszczamy w stanie złożenia przed tematem czasownika, a po zaimku osobowym, np.:

  • U'adlugari - zbudowałem dom (dosł. ja+dom+zbudować, czy też zdomobudowałem).

Zaimki osoboweEdytuj

Chociaż w deqaru rozróżnienie między liczbą pojedynczą i mnogą imion jest nieobligatoryjne, to jednak posiada on osobne zaimki pierwszej i drugiej osoby w obu liczbach. Zaimek trzeciej osoby jest identyczny dla obu liczb.

Oto deqaryjskie zaimki:

  • Liczba pojedyncza:
  1. U - ja
  2. Qa - ty
  3. Na - on
  • Liczba mnoga:
  1. Wa - my ekskluzywne (my bez ciebie)
    Ma - my inkluzywne (my z tobą)
  2. Xa - wy
  3. Na - oni
  4. Ta - oni (obwiatyw)

Obwiatywu używa się wówczas, kiedy podmiot zdania (oznaczony znacznikiem -e) nie jest tożsamy z tematem (oznaczonym znacznikiem -im).

Zaimki osobowe mają swoje specjalne postaci "niezależne", charakteryzujące się końcówką -ya. Form tych używa się m.in. kiedy wskazują przedmiot czynności.

  • Liczba pojedyncza:
  1. u => uya
  2. qa => qaya
  3. na => naya
  4. ta => taya
  • Liczba mnoga:
  1. wa => waya
    ma => maya
  2. xa => xaya

I tak, zdanie kocham cię (kochać - lani )będzie brzmiało następująco:

  • Uqayalaniya - ja+ciebie+kochać+aspekt niedokonany

Kolejny przykład:

  • Nanayarahi - oni pobili ich (oni+ich+pobić).

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki