FANDOM


akiyng
語王風
Utworzenie: RWHÔ w 200? - 2010
Sposoby zapisu: akiyngyl + sinsha
Klasyfikacja: kiyngi
 - akiyng
Status urzędowy
Oficjalna regulacja: RWHÔ
Kody
Conlanger–3 pri.aki.rw
Lista conlangów
Pilcrow Ta strona może zawierać znaki Unicode.

Język akiyng (ai. 語王風, 븐 ᄋᆞ주 키응 fyn âju kiyng, 王風 âkiyng, tłumaczone jako "królewska bryza") - język grupy kiyngów, wywodzący się z wersji archaicznej, a przedtem z języka szy. Jako język sztuczny można go nazwać merą. Z założenia jest językiem sinoapriorycznym.

Nazwa językaEdytuj

Nazwa wywodzi się z połączenia słów ᄋᆞ주 âzu oznaczającego króla oraz 키응 kiyng, czyli podmuchu, wiatru. W skrócie używa się nazwy "âkiyng". Czasami stosuje się romanizację RR, i wtedy nazwa języka wygląda "aoju kieung", "aokieung" lub "aoju kiyng". W języku polskim zaleca się pisownię "akiyng", najbliższą polskiej wymowie.

Historyczna nazwa języka to 語西風 이ᄆᆞᆭ키응 imân kiyng[1] (wiatr zachodni). Z przyczyn polityczno-historycznych nazwano język "królewskim".

Alfabet i fonetykaEdytuj

AlfabetEdytuj

W języku akiyng posługujemy się dwoma rodzajami pism, chińskim o nazwie sinsha (外字 신싸 obce znaki) oraz koreańskim akiyngyl (아키응글 akiŭng - ghŭl, kalka z koreańskiego 한글 han gŭl). Pierwsze jest ideograficzne, a drugie alfabetyczne.

Sinsha używamy do zapisu wszystkich morfemów leksykalnych, a więc bazowe rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki, zaimki, liczebniki i tak dalej. Akiyngyla używamy do wszystkich morfemów gramatycznych, a więc tych, które zasadniczo nie mogą (albo nie powinny) istnieć samodzielnie i polegają na słowie bazowym, jak cząstki oznaczające osobę, czas, liczbę, rodzaj, pewność, siłę, porównanie i tak dalej.

Na razie nie ma określonych zasad co do rozwiązywania problemów takich, jak obecność jednego słowa w akiyngu przy braku jednego znaku na to w znakach chińskich.

WymowaEdytuj

SamogłoskiEdytuj

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte
Blank vowel trapezoid


i
ɯu
o
ø
(ə)
ɛ
æ
a
ɑ
Prawie przymknięte
Półprzymknięte
Średnie
Półotwarte
Prawie otwarte
Otwarte
  • /a/ (참과탐 아 chamghwatam a - otwarte a) translit. a
  • /ɑː/ (슴절암 아 symzölam a - przymknięte a, 아래 아 arä a- dolne a), translit. â lub á
  • /ɛ/ (슴절암 에 symzölam e - przymknięte e) translit. e
  • /æː/ (참과탐 에 chamghwatam e - otwarte e) translit. ä lub é
  • /ø/ (참과탐 오 chamghwatam o - otwarte o) translit. ö lub ó
  • /oː/ (슴절암 오 symzölam o - przymknięte o, 아래 오 arä o - dolne o) translit. o
  • /u/ (쌘망 우 shänmang u - niebiańskie u) translit. u
  • /ɯ/ (쓰 우 shy u - królewskie u) translit. y, û, ú lub ŭ
  • /i/ (뢔탐 병 rwätam fyöng - pisk myszy) translit. i

Długie samogłoski (cecha starszego akiynga) są w obecnie najczęściej pomijane. Istnieje możliwość zapisu bezdiakrytycznego: â to ao, ä to ae, ö to eo. Y można zapisywać eu.

SpółgłoskiEdytuj

  • /b/ ([ɓ]) translit. b, /f/ translit. f lub v, /p/ translit. p.
  • /ʥ/ translit. j, /ʑ/ translit. z lub zh, /ʨ/ translit. ch
  • /d/ ([ɗ]) translit. d lub dd, /ð/ translit. dh lub ð, /t/ translit. t
  • /g/ translit. g, /ɣ/ translit. gh, /k/ translit. k
  • /s/ translit. s, /ʃ/ translit. sh
  • /m/ translit. m, /n/ translit. n, /ŋ/ translit. ng
  • /l/, między samogłoskami /ɾ/, translit. r
  • /h/ translit. h
  • (tylko na końcu sylaby) /ɹ/ translit. rh

Do zapisu słów obcojęzycznych, archaicznych bądź zapożyczonych (np. z halkieung) można używać pozostałych znaków, np. ㅿ, ㆁ, ㆅ, ㆆ czy ㅸ - ich istnienie jest analogiczne do liter X, V, Q w języku polskim.

KompatybilnośćEdytuj

Ze względu na brak obsługi wszystkich połączeń, tzn. złożeń sylab z liter przede wszystkim archaicznych (nieobecnych już w jęz. koreańskim i uznanych przez to za niepotrzebne[2], stosuje się blok składający hangǔl chosǒng (Dzamo hangyl; U+1100 - U+11FF) do użycia takich liter jak aräa. Niestety, w systemach Microsoft Windows znaki w przeglądarce Mozilla Firefox i tak wyświetlają się obok siebie, zamiast się składać. Z tego względu raczej estetyczne wysiłki koncentrują się na obsłudze systemów GNU/Linux, gdzie większa część potrafi się ułożyć, dotyczy to jednak głównie liter początkowych i samogłosek. Z tego względu, w słowach posiadających niestandardowe znaki, takie jak aräa ㆍ czy aräa-i ㆎ, do konstrukcji finalnych spółgłosek używa się kombinacji, które wizualnie się składają, np.:

finalne ㄴ zapisuje się jak ㄴ+ㅎ, np. ᄋᆞᆭ ân

Niezależnie od zapisu w akiyngylu, transliteracja pozostaje ta sama. W opracowaniu są inne złożenia.

AlofoniaEdytuj

  • /ɑ/ ~ [ə]
  • ~
  • /ø/ ~ [œ]
  • /ɯ/ ~ [ɨ]
  • , w pozycji interwokalicznej mogą się udźwięcznić
  • , , , na końcu sylaby stają się półwybuchowe (unreleased plosion) bądź przynajmniej całkowicie bezdźwięczne (jeśli były dźwięczne), w szybkiej mowie redukują się (ㅂ do ㅍ; ㅈ, ㄷ do ㅌ; ㄱ do ㅋ lub [ʔ])
  • /ʃ/, /ʥ/, /ʑ/, /ʨ/ mogą być retrofleksyjne
  • /l/ ~ [ɾ] ~ [ɪ̯]
  • /h/ ~ [x]
  • , przed /m/, /n/ → /ɱ/

GramatykaEdytuj

Gramatyka języka akiyng jest wzorowana przede wszystkim na koreańskiej, ale wprowadzono pewne istotne zmiany, dzięki czemu język zyskał nieco charakterystyczności. Istnieje również odrębny, rdzenny model gramatyczny (typowy dla akiynga), aczkolwiek wybitnie skomplikowany i zarezerwowany raczej dla języka literackiego.

Akiyng w modelu standardowym jest aglutynacyjny (w literackim - pozycyjny), z szykiem zdania generalnie SOV, z bardzo silnie rozwiniętą honoryfikatywnością.

ZaimekEdytuj

Istnieją w liczbie pojedynczej i mnogiej, wyłącznie w 1 i 2 osobie. Potrafią funkcjonować samodzielnie, w przypadku czynności, należy wiązać je z czasownikiem za pomocą cząstki wykonawczej (tzw. 취살 chwisal, "łącznik"). Trzecia osoba nie istnieje, jest zastępowana przez zaimki wskazujące. W przeciwieństwie do języków japońskiego i koreańskiego zaimki są odmienne przez rodzaje, aczkolwiek raczej właściwsze byłoby określanie ich jako ogólny i żeński.

W poniższej tabeli znajduje się rozkład oficjalnych zaimków (potoczne są pominięte). Forma wyższa jest formą grzeczną. Użycie jej wobec siebie czy innych okaże uległość i będzie odebrane jako dobre wychowanie i szacunek. Forma niższa, użyta w pierwszej osobie, będzie odebrane jako arogancja i wyższość, zaś w drugiej osobie za obrazę. Podobnie jak w japońskim i koreańskim, mniej poważne jest użycie wulgaryzmu wobec kogoś niż dyshonor gramatyczny.
Formy zaimków
zaimek forma ogólna forma wyższa forma niższa łącznik
ja ♂ fei 오메호 omeho 상타 sangta nin
ja ♀ zan 오자호 ozaho 상자 sangza min
ja ⚲ 라이 rai, 래 - - im
ty ♂ 파운 paun 래빠 räba ghök tei
ty ♀ ᄌᆞᆭ zân 지사 zisa, 치사 chisa 쌍즠 shangzyk mei
ty ⚲ kot - -
my ⚲ 카이와 kaiwa 케씨옽 keshiot - 와ᄏᆡ wakâi
wy ⚲ 수랭 suräng - - ᄉᆡ롱 sâirong

W języku potocznym formy zamiast się upraszczać, to najczęściej się komplikują. Pomiędzy przyjaciółmi używane są formy ᄈᆡ bâi i 촐태 choltä w 1 os. oraz 늬너 neinö w drugiej niezależnie od płci, z kolei użycie zaimków 꺼미 gömi do mężczyzn i 츄야 chuya do kobiet jest oznaką przejścia na intymniejszy stopień znajomości. Łączniki pozostają zazwyczaj standardowe.

Podobnie jak w języku koreańskim, rzadkie jest użycie drugiej osoby. Częściej, używa się po prostu imienia, a łącznik oddaje honoryfikatywność. W przypadku spotkania osoby pierwszy raz, można użyć 미으카 miyka "dobry człowiek".

Zaimki wskazujące
Prefiks Do obiektu Do miejsca
Blisko 부- fu- 부탕 futang "to tu" 암바 amfa "tutaj"
Daleko 소우- sou- 소우탕 soutang "to tam" gyl "tam"
Dalsze¹ 펠치- pelchi- 펠치탕 pelchitang "to bliżej ciebie" 딸바 dalfa "to miejsce bliżej ciebie"
Najdalsze² ᄋᆞᆭ치- ânchi- ᄋᆞᆭ치탕 ânchitang "to daleko stąd" 슬바 sylfa "to odległe miejsce"
Jaki? 사(우)- sa(u)- 사엟 saerh "co?" 사우바 saufa "gdzie?"

¹Dalsze - bliżej rozmówcy niż mówiącego. ²Najdalsze - daleko zarówno od rozmówcy, jak i mówiącego.

Na powyższym przykładzie można utworzyć wiele rodzajów zaimków, które przenoszą rozmaite informacje. Istnieje również końcówka -앓 arh (czasami zapisywana 왏) służąca do wskazywania, tak więc 부앓 fuarh oznacza "ta osoba", "ci ludzie", aczkolwiek używa się jej w sytuacjach, gdy osoba o której mowa jest niedaleko. Analogicznie, 소우앓 souarh oznacza "ta osoba tam", a więc na przykład poza zasięgiem rozmowy, ale w zasięgu wzroku; 펠치앓 pelchiarh to "ta osoba, która jest przy tobie", a ᄋᆞᆭ치앓 ânchiar to "ta osoba, która jest daleko". Tej końcówki w połączeniu z cząstką pytającą się nie używa.

RzeczownikEdytuj

Istota rzeczownika jest niemalże identyczna jak w języku koreańskim, jedynie same końcówki brzmią inaczej. Same w sobie rzeczowniki nie posiadają rodzaju (nie jest on gramatycznie oddawany) oraz są bezliczbowe (tzn. mogą zarówno odnosić się do pojedynczego przedmiotu, jak i wielu), jeżeli to konieczne, dodaje się do rzeczownika końcówkę -얘 dla liczby podwójnej i -(do uzupełnienia po synchronizacji) dla mnogiej.

Jako że akiyng jest językiem aglutynacyjnym, trudno mówić o "odmianie"; mimo to rzeczowniki i zaimki przyjmują formy, których funkcje da się przyrównać do fleksyjnych przypadków. Zasadniczo temat się nie zmienia, zmienia się natomiast końcówka, która posiada parami formy spółgłoskową i samogłoskową, i potrafi być inna dla różnych słów. W przeciwieństwie jednak do koreańskiego można spokojnie powiedzieć, że najczęstszą spółgłoską łączącą jest ㅌ. W akiyngu funkcjonują wszystkie podstawowe przypadki istniejące w języku koreańskim plus dwa inne uznane za podstawowe: awersyw (unikanie czego?) i komperatyw (podobne do czego?). Końcówek o rozmaitych funkcjach jest o wiele więcej, lecz one posiadają te same zakończenia.

Formy rzeczownika - przypadki
przypadek V1 C1 V2 C2 V3 C3 przykład wyjaśnienie
mianownik - - , 닄 1. dla rzeczowników "nieuchwytnych", takich jak pojęcia abstrakcyjne, płyny, gazy, duchy; 2. dla pozostałych
dopełniacz - - - - 참과 n/d
celownik - - 캉씨오, 키민다 1. odnośnie ożywionych, 2. nieożywionych
biernik , 오자호, 상타 Honoryfikatywnie, 1. jest neutralny, 2. grzeczny, 3. potoczny; 3. w niektórych kontekstach może być uznany za niegrzeczny, zwłaszcza odnośnie osób starszych
narzędnik - - - - 키민다 n/d
miejscownik 오케 - - 오케, 침부 1. miejsce, gdzie jest rzecz; 2. miejsce ruchu, wydarzenia, czynności
komitatyw 진타, 안사리, 개도 Honoryfikatywnie, 1. jest lekko grzeczny, 2. jest podniosły, z szacunkiem, 3. tyczy przedmiotów i używanie go do ludzi jest uznane za bezczelność
awersyw 으므 트므 - - 으므, 쓰 1. unikanie ze względu na konieczność, 2. unikanie ze względu na strach, zazwyczaj forma pełna szacunku
komparatyw - - - - n/d

Komitatyw jeszcze posiada formy 윈/튄 znaczące dosłownie "oraz"; wymienione formy tłumaczy się raczej jako "z".

Formy tematyczne są silniej rozbudowane w akiyngu.

Formy rzeczownika - oznaczenia tematyczne
typ działanie V C przykład tłumaczenie uwagi
topic marker nacisk na daną część zdania 아싀 븨닌 마 왕뱌앰.
닌 마 왕뱌앰.
븨닌 마 왕뱌앰아싀.
Ja zjadłem jabłko.
To ja zjadłem jabłko.
Ja to jabłko zjadłem.
łączy się z częścią,
którą podkreśla
jednoczesność coś następuje jednocześnie z
tym, co wymieniono wcześniej
파라 아라 븨닌 마 왕뱌앰아라.
마라닌 마 왕뱌앰.
Ja [mając] jabłko, jem je .
Ja byłem [razem] z jabłkiem.
łączy się z czasownikiem
lub z podmiotem,
zmieniając znaczenie zdania
następstwo coś się dzieje/stało, że coś
innego przestało istnieć
패할 애할 븨닌 마 왕뱌앰애할.
븨닌 마패할 왕뱌앰.
Ja [mam] jabłko, ale je zjadam.
[Miałem] jabłko, dopóki go nie zjadłem.
Łączy się z czynnością następującą.
priorytet coś jest ważne lub
tylko tak wspomniane
코리/핬 오리/았 븨닌 마 왕뱌앰오리.
븨닌 마 왕뱌앰.
A ja zjadłem jabłuszko...
Zjadłem jabłko!
코리 łączy się z czasownikiem i
oznacza coś mało ważnego,
핬 również z czasownikiem i
nadaje powagę sprawie

CzasownikEdytuj

Czasownik zawsze jest stawiany na końcu zdania. Jest najważniejszą częścią wypowiedzi i może być najsilniej modyfikowany, tworząc nawet bardzo długie słowa. Zasadniczo jego budowa jest dość podobna do koreańskiej, ale bardziej zmodyfikowana i rozbudowana.

Czasownik - budowa
-3° -2° -1° 0
osoba przekonanie negacja rdzeń walencyjność czas tryb stopień/siła strona relacja komparatywność honoryfikatywność
  • -3°: osoba, łącznik osobowy, oznacza, kto wyraża czynność, w zdaniach z dopełnieniem wymagany jest w zdaniu podmiot, w zdaniach bez dopełnienia podmiot jest niepotrzebny, gdyż ten morfem zawiera informację o wykonawcy czynności
  • -2°: przekonanie, czyli jak pewny o zajściu czynności wyrażanej przez czasownik jest mówca, wyróżniane są cztery stopnie pewności, 깔 pewny, 껍 prawie pewny, 쩝 nieprawdopodobny, 짤 wątpliwy;
  • -1°: negacja, czyli jeśli czasownik jest w formie przeczącej, na początku dostawia się z reguły 빠이단;
  • 0°: rdzeń, czyli forma czasownika;
  • 1°: walencyjność, czyli ilość argumentów (ekscesyjnie rozbudowane w formie literackiej języka), wykonawca czy dopełniacz mogą być pomijane, nawet tworząc zdanie z prawie samego czasownika, wtedy należy dodać końcówkę 소코래;
  • 2°: czas, istnieją czasy: ogólny (-), teraźniejszy (읭), teraźniejszy niedokonany[3] (릴), teraźniejszy dokonany (랠), przeszły niedokonany (랄), przeszły dokonany (럴), przyszły niedokonany (롤), przyszły dokonany (룰), większość jest oparta na gramatyce literackiej, czas zaprzeszły nie występuje;
  • 3°: tryb, oznajmujący (-), rozkazujący (바핧/핧), podkreślający punkt widzenia lub emocjonalne podejście (하르), rolę przypuszczającego spełnia -2°;
  • 4°: siła, istnieją trzy sposoby określenia: słabo (요타), bez określenia (-), silnie (쌍);
  • 5°: strona, czynna (-), bierna (워);
  • 6°: relacja, jeśli czynność jest odosobniona (-), jeśli dotyczy mówcy i mówca chce to podkreślić (가뽀리), jeśli dotyczy rozmówcy i mówca chce to podkreślić (각);
  • 7°: komparatywność, jeśli są dwa czasowniki bądź czasownik wykonywany tak, jak wykonuje go coś/ktoś inny (rzeczownik), do czasownika dostawia się cząstkę (초미);
  • 8°: honoryfikatywność.
Przykład
Przykład
Sinsha 文텦 닌깔讀랠。
Akiyngyl 사다텦 닌깔미탓랠。
Wymowa Fei
[fɛj]
saðatep
[saðatɛp]
ningalmitasläl.
[niŋ.galmitaslæl]
Komentarz
gramatyczny
Ja mianownik, r. męsk. Tekst biernik (-텦) Czytać 1 os. r. męsk. (닌-), pewność (깔-), czas przesz. dok. (-랠)
Tłumaczenie
dosłowne
Ja tekst na pewno przeczytałem.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Por. hki. 위ᄋᆞᆫ 키응 .
  2. Aczkolwiek język Bahasa Chia-chia przyjął ㅸ, więc jest szansa na zakodowanie tej litery, choć byłaby to i tak tylko kropla w morzu.
  3. W tym przypadku chodzi raczej o ciągłość i zamiar wykonywania.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki