FANDOM


Język apentulski (ap. ȝapeϯö) - język używany przez rasę Niewdziosek w świecie Gruszek na wierzbie i śliwek na sośnie. Powszechnie uważany jest za niezwykle romantyczny (głównie ze względu na obecność szczęku zębowego) i niezwykle trudny (głównie ze względu na aglutynacyjną gramatykę). Język apentulski zapisywany jest łacinką (na codzień) oraz własnym alfabetem (w conworldzie).

Fonetyka i fonologiaEdytuj

Aparat mowy u Niewdziosek zbudowany jest inaczej, niż u ludzi i większości innych istot, których języki są znane. Podstawowe rozbieżności to:

  1. brak jamy nosowej (stąd w j.apentulskim brak głosek nosowych);
  2. inna budowa gardła, umożliwiająca artykulację spółgłosek drżących i uderzeniowych;
  3. zdolność chowania zębów w dziąsłach i ponownego wysuwania ich, co umożliwia powstanie szczęku zębowego oraz rozróżnienie głosek zębowych i bezzębowych, które w niektórych przypadkach jest opozycją fonemiczną.

SamogłoskiEdytuj

W języku apentulskim mamy do czynienia z następującymi samogłoskami:

  • A a [a]
  • E e [æ, ɛ]
  • O o [o]
  • Ö ö [ø, ɵ]
  • I i [i]

SpółgłoskiEdytuj

Spółgłoski zwarte:

  • P p [p]
  • T t []
  • K k [k]
  • Ϯ ϯ [t̪̗] - spółgłoska bezzębowa zwarta bezdźwięczna - artykułowana tak jak [], z tą różnicą, że zęby pozostają schowane.

Spółgłoski drżące i uderzeniowe:

Spółgłoski półotwarte:

  • L l [l]
  • Λ λ [l̪̗] - spółgłoska bezzębowa boczna półotwarta dźwięczna - artykułowana tak jak [l], z tą różnicą, że zęby pozostają schowane.
  • Ł ł [ɮ]
  • Dł dł []

Mlaski i szczęki:

  • B b []
  • J j []
  • Ȝ ȝ [ʭ̪̗] - szczęk zębowy - powstaje, gdy w wyniku gwałtownego wysunięcia górne i dolne zęby uderzają o siebie.

Dalsze uwagiEdytuj

Akcent jest stały i pada zawsze na pierwszą sylabę słowa. Sylaba ma schemat CV. Szczęk zębowy występuje tylko w nagłosie.
Zasady te nie odnoszą się do I negacji.

GramatykaEdytuj

Język apentulski jest językiem aglutynacyjnym, używającym głównie sufiksów. Szyk zdania bywa różny, nie jest on jednak dowolny. Ważną rolę spełnia zasada dysharmonii samogłoskowej.

Dysharmonia samogłoskowaEdytuj

Ogólnie sufiksy w j. apentulskim można podzielić pod względem ilości wariantów na jedno-, dwu- trój- a nawet czteropostaciowe. W wariancie sufiksu dodanym do słowa znajdzie się zawsze samogłoska najmniej podobna fonetycznie do ostatniej samogłoski tematu lub rdzenia.

warianty samogłosek zapis skrócony po a po e po o po ö po i
i i1 i i i i i
o o1 o o o o o
a e a2 e a e a a
o ö o2 ö o ö o o
a e o a3 e o e a o
o ö i o3 ö o i o o
a e o ö a4 ö o e a o

Przykładowo sufiks liczebników porządkowych -jiλi1 będzie miał zawsze tę samą formę: dłö-jiλi "pierwszy", re-jiλi "drugi", ba-jiλi "czwarty" itd. Dwupostaciowy sufiks czasu przeszłego I -dła2 będzie ulegał dysharmonii miejsca artykulacji: pivote-dła "chmurze w przeszłości" ȝeta-dłe "jajku w przeszłości" itd. Natomiast trójpostaciowy sufiks słowotwórczy -ka3la2 będzie miał też częściowo dodatkową dysharmonię labialną, a ponadto jego drugi element będzie się dysharmonizował z pierwszym, stąd pivote-kole "to, co wypadło z chmury; opad", ȝeta-kela "to, co wyszło z jajka; pisklak", ȝapeϯö-kale "to, co wysunęło się z Niewdzioska; kończyna" itp.

ImięEdytuj

KlasyEdytuj

Imiona w języku apentulskim podzielone są na 15 klas. Klasy nie są budowane na zasadzie podobieństwa między wszystkimi zawartymi w nich elementami, skupiają natomiast mniejsze grupy elementów, przeciwwstawiając wzmacniając ich opozycję do innych, podobnych elementów. Przykładowo wyraz ȝapeϯö może oznaczać pojedynczego Niewdzioska (pojedyncze Niewdzioski), całą rasę Niewdziosków, j. apentulski lub Wzgórze Apentulskie i zależnie od przyjętego znaczenia będzie on należał odpowiedio do klasy I, II, IV lub XII.
Formalnym wyznacznikiem klasy słowa jest klasyfikator, czyli sufiks przyłączany do innych wyrazów, wchodzących w związki (zwykle związki przynależności) z danym wyrazem.

ȝapeϯö
Niewdziosek
Niewdziosek/język apentulski/ rasa Niewdziosków/Wzgórze Apentulskie - tu tłumaczenie jest kontekstowe
łelapiva ȝapeϯö
brzydki-kl.I Niewdziosek
brzydki Niewdziosek
łelapiλo ȝapeϯö
brzydki-kl.II Niewdziosek
brzydkie rasa Niewdziosków
łelapipi ȝapeϯö
brzydki-kl.IV Niewdziosek
brzydki język Niewdziosków (brzydki j. apentulski)
łelapibo ȝapeϯö
brzydki-kl.XII Niewdziosek
brzydkie Wzgórze Apentulskie
Tabela klasEdytuj
klasa zawartość klasyfikator
I istoty rozumne (osoby) va2
II substancje chemiczne, ludy λa3
III maszyny, drzewa ba4
IV owoce, warzywa, języki, procesy chemiczne pi1
V instytucje, żywioły, naczynia ki1za
VI krzewy, zwierzęta lądowe ϯo3ɍa3
VII części (przód, tył...), owady dło3
VIII ptaki, grzyby ja2
IX części ciała, liczebniki ło3
X zwierzęta wodne, sztućce po2lo2
XI potrawy, elementy ubioru vo3
XII miejsca (konkretne) bo2
XIII kształty, cechy ra3ko2
XIV kolory, elementy krajobrazu λo1
XV czasowniki ko3ko2

tabela do uzupełnienia

Konstrukcje przydawkoweEdytuj

Konstrukcje takie tworzy się, dodając klasyfikator elementu określanego do elementu określającego. Element okrelający najczęściej stawiamy przed określanym (taka kolejność jest obowiązkowa, jeśli w zdaniu są inne elementy tej samej klasy co określany). Konstrukcje takie wyrażają zarówno przynależność, jak i posiadanie cechy. Przy użyciu konstrukcji przydawkowych można też opisywać czasowniki (w tłumaczeniu na polski najlepiej oddaje się taką konstukcję użyciem przysłówka).

Przykłady użycia konstrukcji przydawkowejEdytuj
bagöriλo bevi
krew-kl.XIV czerwony
krwista czerwień, krwiście czerwony
beviλo bagöri
czerwony-kl.II krew
czerwona krew
łelapiva ȝapeϯö
brzydki-kl.I Niewdziosek
brzydki Niewdziosek
ȝapeϯörakö łelapi
Niewdziosek-kl.XIII brzydki
brzydki jak rasa Niewdziosków, brzydki jak wygórze apentulskie, brzydota niewdzioskowa - możliwe też inne tłumaczenia
poɍizaköko puϯi
znajka-kl.XV iść
iść, chodzić jak Znajka (po znajkowemu, tak jak robią to znajki), znajkowate chodzenie
poɍizaköko puϯiva ȝapeϯöra
znajka-kl.XV iść-kl.I Niewdziosek-DAT-ter.
Niewdziosek idzie (sobie) jak Znajka

Przypadki główneEdytuj

Tzw. celownikEdytuj

Wyraża bezpośredniego odbiorcę czynności (adresat - A). Jest to najważniejszy przypadek. Z rzeczownikiem stojącym w celowniku uzgadnia się orzeczenie. On również przyłącza sufiksy czasów i trybów. Celownik nie posiada końcówki.
W zależności od budowy całego zdania celownik może utożsamiać się z wykonawcą czynności (S), z obiektem czynności (O), z jej ostatecznym odbiorcą (destynat - D), z jej nadawcą (N) lub z żadnym z nich. Nigdy jednak nie będzie przyłączał końcówek innych przypadków (np. jeśli w zdaniu A jest tożsamy z S, to wystąpi on tam tylko jeden raz - w celowniku).

MianownikEdytuj

Wyraża wykonawcę czynności (S). Posiada końcówkę ta2.

BiernikEdytuj

Wyraża obiekt czynności (O). Posiada dwie końcówki, których używa się zamiennie ka2 oraz ƶo2. Gdy O=A, możliwe jest użycie w tłumaczeniu strony biernej.

DestynatywEdytuj

Wyraża ostatecznego odbiorcę czynności (D). Jego końcówką jest bo2.

KauzatywEdytuj

Wyraża nadawcę czynności (N). Jego końcówką jest pa4ϯo1. Gdy w zdaniu nieprzechodnim N=A oraz gdy w zdaniu przechodnim N stoi przed V, możliwe jest użycie w tłumaczeniu strony sprawczej.

Przykłady użycia przypadków głównychEdytuj
V(S=A)
puϯiva ȝapeϯöra
iść-kl.I Niewdziosek-DAT-ter.
Niewdziosek idzie (sobie)
OV(S=D=A)
pałake λazeva ȝapeϯöra
jabłko-ACC kraść-kl.I Niewdziosek-DAT-ter.
Niewdziosek kradnie (sobie) jabłko
OVSA
pałake λazeva poɍizate ȝapeϯöra
jabłko-ACC kraść-kl.I Znajka-NOM Niewdziosek-DAT-ter.
Znajka kradnie jabłko Niewdzioskowi
(O=A)VSD
pałare λazepi poɍizate ȝapeϯöbo
jabłko-DAT-ter. kraść-kl.IV Znajka-NOM Niewdziosek-DEST
Znajka kradnie jabłko (jabłku) dla Niewdzioska
OVSDA
pałake λazeva dłobölita poɍizabö ȝapeϯöra
jabłko-ACC. kraść-kl.I Sobal-NOM Znajka-DEST Niewdziosek-DAT-ter.
Sobal kradnie jabłko Niewdzioskowi dla Znajki
V(S=A)N
puϯiva ȝapeϯöra pödłaɍapöϯo
iść-kl.I Niewdziosek-DAT-ter wyrocznia-CAUS.
Wyrocznia sprawiła, że Niewdzioskowi idzie (sobie)
VS(N=A)
puϯikiza ȝapeϯöta pödłaɍare
iść-kl.V Niewdziosek-NOM wyrocznia-DAT-ter.
Wyrocznia każe (sobie) Niewdzioskowi iść
OV(S=D=A)N
pałake λazeva ȝapeϯöra pödłaɍapöϯo
jabłko-ACC kraść-kl.I Niewdziosek-DAT-ter wyrocznia-CAUS.
Wyrocznia sprawiła, że Niewdziosek kradnie (sobie) jabłko
NV(O=A)(S=D)
pödłaɍapöϯo λazepi pałare ȝapeϯöta
wyrocznia-CAUS kraść-kl.IV jabłko-DAT-ter Niewdziosek-NOM.
Wyrocznia każe Niewdzioskowi ukraść jabłko (jabłku) (dla Niewdzioska)
(N=D)(O=A)VS
pödłaɍapöϯo pałare λazepi ȝapeϯöta
wyrocznia-CAUS jabłko-DAT-ter kraść-kl.IV Niewdziosek-NOM.
Wyrocznia każe Niewdzioskowi ukraść jabłko (jabłku) (dla wyroczni)
(N=A)OVS
pödłaɍare pałake λazekiza ȝapeϯöta
wyrocznia-DAT-ter jabłko-ACC kraść-kl.V Niewdziosek-NOM.
Wyrocznia każe Niewdzioskowi ukraść jabłko (wyroczni)
SV(N=A)O
ȝapeϯöta λazekiza pödłaɍare pałake
Niewdziosek-NOM kraść-kl.V wyrocznia-DAT-ter jabłko-ACC.
Wyrocznia sprawiła, że Niewdziosek kradnie jabłko (wyroczni)
OVSAN
pałake λazeva poɍizate ȝapeϯöra pödłaɍapöϯo
jabłko-ACC kraść-kl.I Znajka-NOM Niewdziosek-DAT-ter wyrocznia-CAUS.
Wyrocznia sprawiła, że Znajka kradnie jabłko Niewdzioskowi
(O=A)VSDN
pałare λazepi poɍizate ȝapeϯöbo pödłaɍapöϯo
jabłko-DAT-ter. kraść-kl.IV Znajka-NOM Niewdziosek-DEST wyrocznia-CAUS.
Wyrocznia sprawiła, że Znajka kradnie jabłko (jabłku) dla Niewdzioska
OVSDAN
pałake λazeva dłobölita poɍizabö ȝapeϯöra pödłaɍapöϯo
jabłko-ACC kraść-kl.I Sobal-NOM Znajka-DEST Niewdziosek-DAT-ter wyrocznia-CAUS.
Wyrocznia sprawiła, że Sobal kradnie jabłko Niewdzioskowi dla Znajki
NVOSDA
pödłaɍapöϯo λazeva pałake dłobölita poɍizabö ȝapeϯöra
wyrocznia-CAUS kraść-kl.I jabłko-ACC Sobal-NOM Znajka-DEST Niewdziosek-DAT-ter.
Wyrocznia każe Sobalowi ukraść jabłko Niewdzioskowi dla Znajki


Przypadki lokalneEdytuj

do napisania

CzasyEdytuj

W j. apentulskim występuje 10 czasów prostych i 3 złożone. Końcówki czasów dołączane są do imienia w celowniku (adresata).

PrzeszłeEdytuj

Czasy przeszłe pierwszy (końcówka dła2) i drugi (końcówka la4) wyrażają czynność jednokrotną, używa się ich zamiennie. Czas przeszły trzeci (to2ϯi1) wyraża czynność wielokrotną, cykliczną, zwyczaj. Czas historyczny (vo3) służy do opowiadania o wydarzeniach mających miejsce w odległej przeszłości.

Teraźniejsze i przyszłeEdytuj

Czas teraźniejszy pierwszy (tzw. czas chwili obecnej - końcówka ɍa2ro2) wyraża zawsze rzecz dziejącą się dokładnie w momencie mówienia. Drugi czas teraźniejszy (końcówka ra2) wyraża chwilę obecną (może więc zastępować czas ter. I) oraz jej najbliższe otoczenie - tuż przed chwilą i tuż za chwilę. Trzeci czas teraźniejszy (jo1) sygnalizuje czynność powtarzającą się, zwyczaj. Czas teraźniejszo-przyszły (zo2) jest czasem najbardziej ogólnym - wyraża czynność dziejącą się w teraźniejszości (może być używany zamiennie z I, II oraz III cz. teraźniejszym) lub w przyszłości, jeśli jej zajście jest pewne lub prawie pewne. Zasadniczy czas przyszły (bi1) wyraża czynność mającą mieć miejsce w odległej przyszłości lub taką, której nadejścia mówiący nie jest pewien (plany, obawy).

WiecznyEdytuj

Służy do wyrażania ogólnych prawd i czynności, które mają miejsce zawsze. Jego końcówką jest ϯo1λe.

Czasy złożoneEdytuj

Powstają z nałożenia końcówek czasu przeszłego drugiego (nigdy pierwszego!) na końcówki niektórych innych czasów. Czas teraźniejszo-przeszły (czas przeszły chwili obecnej) ma końcówkę ra2lo2 i oznacza czynność przeszłą trwającą w momencie, o którym jest mowa. Czasy przeszło-przyszłe wyrażają czynność, która w przeszłości miała się dopiero wydarzyć; pierwszy (zo2la2) z nich używany jest, gdy zdarzenie było wyczekiwane, spodziewane, drugi (bi1), gdy było niespodzianką.

Przykłady użycia czasówEdytuj
vikika kidöva łapatapoɍero
wiki-ACC zmieniać-kl.I Hapana_Mtu-DAT-ter.I
Hapana Mtu edytuje (sobie) wiki (dokładnie w tej chwili)
ȝaliva łapatapore pikiłaλadłö pöjepape
siedzieć-kl.I Hapana_Mtu-DAT-ter.II komputer-kl.VII przód-ADESS
Hapana Mtu siedzi (sobie) przed komputerem (w tej chwili, przed nią i po niej)
rovipakiza łapatapote vikijo
pisze-kl.V Hapana_Mtu-NOM wiki-DAT-ter.III
Hapana Mtu jest osobą piszącą na wiki (dosł. HM pisuje (komu? czemu?) wiki)
rovipakiza łapatapote łekiza povökalezo
pisze-kl.V Hapana_Mtu-NOM ten-kl.V artykuł-DAT-ter.przy.
Hapana Mtu pisze/będzie pisał (jeszcze coś) w tym artykule (temu artykułowi)
ϯapoɍeƶo ȝepikiza łekiza povökalebi
medal-ACC dostać-kl.V ten-kl.V artykuł-DAT-przy.
ten artykuł dostanie (sobie) medal (nic pewnego, spekulacja odnośnie przyszłości)

do dokończenia

TrybyEdytuj

do napisania

CzasownikEdytuj

Formalnie czasowniki (nazwy czynności) stanowią XV klasę imion.
do rozbudowania

LiczebnikEdytuj

Liczebniki główneEdytuj

Formalnie liczebiki główne (nazwy ilości) stanowią IX klasę imion.
System liczb apentulskich opiera się na ósemce. Na poszczególne jego poziomach (jednostki, ósemki, 64-ki, 512-ki, 4096-ki) liczby nie układają się jednak na jednakowych wektorach, lecz naprzemian oscylują w dwóch odwrotnych podsystemach o jednakowym elemencie początkowym.
Przy podawaniu jednostek, 64-ek i 4096-ek używamy podsystemu: dłö, re, bi, pa, łöla, λa, łi.
Przy podawaniu ósemek i 512-ek używamy podsystemu: dłö, łi, λa, łöla, pa, bi, re.
1 dłö
2 re
3 bi
4 pa
5 łöla
6 λa
7 łi
8 ga dłö
9 ga dłö dłö
10 ga dłö re
11 ga dłö bi
12 ga dłö pa
13 ga dłö łöla
14 ga dłö λa
15 ga dłö łi
16 ga łi
24 ga λa
32 ga łöla
40 ga pa
48 ga bi
56 ga re
64 ƶoki dłö
128 ƶoki re
192 ƶoki bi
256 ƶoki pa
...
512 ϯajözo dłö
1024 ϯajözo łi
1536 ϯajözo λa
...
2762 ϯajözo pa ƶoki bi ga dłö re
...
4096 vabi dłö
8192 vabi re

Liczebniki porządkoweEdytuj

ZaimekEdytuj

NegacjaEdytuj

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki