FANDOM


Cechy charakterystyczneEdytuj

Języki hiperborejskie są w większości umiarkowanie fleksyjne (choć zdarzają się i izolacja, i aglutynacja) i lewogłowowe. Występują w nich prefiksy, sufiksy, jak również zjawisko charakterystyczne - ablaut. Dość częsta jest też odmiana czasownika przez rodzaje i ewidencjalność, rzadziej występuje natomiast odmiana przez osoby. Jeśli chodzi o fonologię, często pojawiają się skomplikowane zbitki spółgłoskowe i palatalizacja, rzadkością są zaś spółgłoski zwarto-szczelinowe. Inną ciekawostką jest dwunastkowy system liczbowy.


Nazwa rodziny jest luźną (inspirowaną mitologią grecką) kalką noliczańskiej nazwy Ġaulid airuto čargak 'języki dzikiej północy'.


PrajęzykEdytuj

FonologiaEdytuj

Spółgłoski Zwarte Szcz. Nosowe Półotwarte
Wargowe p b m w
Dziąsłowe t d s z n l r
Tylnojęzykowe k g ŋ j
y
Krtaniowe h


Samogłoski i dyftongi Prz. Cent. Tyl.
przymknięte i ɨ
î
u ui
średnie e ei eu o oi ou
otwarte a ai au


Sylaby miały postać (s)C(r, l, y, w)V(r l n)


RzeczownikEdytuj

Rzeczownik nie odmieniał się przez przypadki (choć niekiedy rekonstruuje się końcówkę -ti dla biernika). Liczbę mnogą tworzył formant -ya, a kolektywną -ru


PrzymiotnikEdytuj

Przymiotnik odmieniał się przez liczby i rodzaje. Końcówki były najpewniej identyczne z odmianą czasownika przez rodzaje. Również przysłówek był formą przymiotnika. Dodatkowo istniał też stopień wyższy.


CzasownikEdytuj

Czasowniki w prajęzyku odmieniały się przez rodzaj (za pomocą ablautu) i czas (za pomocą końcówek). Stosunkowo niewielka liczba możliwych czasowników zmusiła użytkowników prajęzyka do wprowadzenia czasowników seryjnych.


Nie jest jasny status ewidencjalności w prajęzyku.


Języki potomneEdytuj

Przedstawione tu języki hiperborejskie to jedynie cztery najlepiej znane, w rzeczywistości istnieje ich ponad 70. Rodzina hiperborejska dzieli się na pięć gałęzi. Cztery z nich występują w górach Knotu, piąta to gałąź stepowa, do której należą m.in. omówione poniżej mylziański i Ēk-Ōłapu. Pod względem fonetycznym cechuje ją zanik przydechu, uproszczenie nagłosowych pewnych zbitek spółgłoskowych i przejście połączeń w rodzaju /an en/ w samogłoski nosowe.


Ika-Melźañ (mylziański)Edytuj

  • pt kt > t: *ptagua 'ogień' > *tagua > tagwa > tagva
  • ks > s (w nagłosie) > *ksari 'rzeka' > sar-oc 'strumień'
  • ph th kh > p t k: *narthi 'powietrze' > narac


  • Ci > C' (przed samogłoską): *skentia' '7' > skent'a > sk'et'a > šteca
  • u > w (przed samogłoską): *huara 'ciąć' > *hwara > fara
  • e > 'e se 'aby' > śe
  • i u > e o (w sylabach parzystych licząc od końca; w nieparzystych zanikają; /i/ pozostawia po sobie palatalizację, oprócz pozycji przed spółgłoską przedniojęzykową): prothi 'kumys' > proc
  • î > e : *khaitînu 'kot' > käten 'kocię'


  • ai > ä (akcentowane) ; e (nieakcentowane): *tumail- > tmäl- 'czarny'
  • oi > ö (akcentowane) ; ü (nieakcentowane): *doila 'woda' > dölä
  • ei > 'i: mleinar- 'magiczny' > mľinar 'dziw'
  • ui > i: *guirî 'głowa' > gire
  • ui > ü (po spółgłosce przedniojęzykowej) > luiter 'biały' > lücer-
  • au > o: *splautu 'pępek' > splot 'brzuch'
  • ou > u: *zouriŋa 'jezioro' > zurma
  • eu > 'ü: *seun(u)-kasaku 'spadanie liści' > śunkasak 'jesień'


  • an en in on un în > a e i u u e : *blanku 'pustka' > blak 'noc'; *dento 'ramię' > jeto; *tinkro 'pająk' > cikro; *diompha 'strumień' > jupa; *rumpla 'dziura' > šu-rupla 'górnik'; *drîns- > dres- 'słaby'


  • TarT TerT TorT TalT TelT TolT > TraT TreT TroT TlaT TleT TloT: kharma 'bajka' > krama ; derlo 'pazur' > drelo ; storp- 'radosny' > strop- 'pijany'
  • TirT TurT TilT TulT > TreT TroT TleT TloT: milhî 'jeżyna' > mleve , dulgam- 'słodki' > dlogam-
  • po /n l r/ i zbitkach kończących się na /w/ nie ma przestawki: *nargi 'wilk' > narž


  • 'e 'ü > 'a 'u (przed twardą) : *skleuthu 'piasek' > *skľüt > skľut 'ziemia'


  • t' d' s' z' n' l' > c j ś ź ñ ľ: *noisue 'oko' > nöśve
  • r' > r: *zaria 'nos' > *zar'a > zara
  • p' b' w' m' > p b v m (przed /e i ü/ lub spółgłoską): *phetulo 'gruszka' > p'etlo > petlo
  • p' b' w' m' > py by vy my (przed pozostałymi samogłoskami) > beraki 'źrebię' > byaraš
  • k' g' > š ž: *kueidi- 'zielony' > švij-
  • ŋ' > ñ : *ŋelhati 'namiot' > ñelvac
  • ŋ > m: *roiŋo 'kość' > römö
  • h' > y : *hezu 'usta' > *h'ez > h'az > yaz
  • st' sk' > śt št: *goste 'wątroba' > gośte
  • pw, hw > f: *phuoli 'czas' > foľ 'rok'
  • h > v : *glîhu 'szyja' > glev
  • w > f (przed bezdźwięczną): *wisko '8' > *v'sko > fsko
  • w > v (gdzie indziej): *glowo '11' > glovo
  • yl- yr- > źl źr: *yarmoulu 'koń' > *yramul > źramul


Fonologia końcowaEdytuj

Spółgłoski
Miejsce
artykulacji
zwarte szczel. nosowe boczne pół-
otw.
Wargowe p b f v m
Dziąsłowe t d s z n l ~ ɫ
l
Miękkie c ɟ
c j
ɕ ʑ
ś ź
ɲ
ñ
ʎ
ľ
j
y
Szczytowe ʂ ʐ
š ž
ɻ
r
Welarne k g


Samogłoski
Szereg neutralny przedni tylny
Przymknięte i y
ü
u
Średnie e ø
ö
o
Otwarte æ
ä
a


Ai-ZabuoţEdytuj

  • sp st sk > f ţ ş: *splautu 'pępek' > flaud; *goste 'wątroba' > goţ 'żołądek' ; *skagai 'robak' > şagai
  • ph th kh > f ţ h: *phetulo 'gruszka' > fedul; *khaitînu 'kot' > haidîn


  • samogłoski w wygłosie > 0: *huara 'ciąć' > şo-huar 'miecz'
  • p t k > b d g (po samogłosce) : *beraki 'źrebię' > berag 'nastolatek'


  • yî > yi (w nagłosie): Yîphrothe 'nazwa rzeki (myl. Yeproce) > Yifnoţ
  • yî, îy > i: *bayîke 'młot' > baïg
  • wî, îw > u: *rîwakha 'wiatr' > ruah 'dusza'
  • ye > yi (w sylabach zamkniętych): *yekî '1' > yig
  • eu > î: *skleuthu 'piasek' > şlîţ 'pył'
  • ei ey > i: *kueidi- 'zielony' > kuïdi (niekiedy ei > ai: *phrei '12' > fnai)
  • ou ow > u: *zouriŋa 'jezioro' > zuriŋ 'morze' (niekiedy ou > au: *klou '3' > klau)
  • ai au oi > ae ao oe (przed wygłosowym /l r m n ŋ/): *kelaino 'fragment' > kelaen; roiŋo 'kość' > roeŋ
  • er ir > ei i (w wygłosie sylaby): derlo 'pazur' > deïl


  • w > 0: *wisko '8' > iş
  • y > 0 (między samogłoskami): *bayali 'tyłek' > baal
  • z > 0 (przed spółgłoską i w wygłosie) : *mazd- 'mądry' > mad
  • h > 0 (przed spółgłoską i w wygłosie): *moilaha 'błoto' > *moilah > moila 'bagno'. Zmiana ta nie dotyczy /h/ pochodzącego z *kh


  • ŋ > n (przed /h/): *wiŋkhu 'siostra' > *iŋh > inh
  • pt kt > fţ kţ: *ptagua 'ogień' > fţagu 'pożar'; *ktanida 'potwór' > kţanid 'okrutny'


  • mp nt ŋk > pp tt kk: *zonkari 'światło księżyca' > zokkar 'blask'; *skentia '7' > şetti
  • mb nd ŋg > mm nn nŋ: *zinde 'lilia' > zin, *ambasu > ammas 'tchórz'
  • pr br fr mr kr gr > pn bn fn mn kn gn: *prothi 'kumys' > pnoţ 'piwo'; *brazira 'step' > bnazi 'pustynia'; *grabue 'żmija' > gnabu
  • pełnogłos w wygłosie (po zaniku samogłosek): *nargi 'wilk' > kî-narag 'wilkołak'


  • W wygłosie często dodaje się końcówkę -(o)ţ nieznanego pochodzenia, zwłaszcza w wyrazach jednosylabowych, np. *hezu 'usta' daje zabuothskie hezuţ zamiast oczekiwanego **he.


Fonologia końcowaEdytuj

Spółgłoski
Miejsce
artykulacji
zwarte szczel. nosowe boczne pół-
otw.
Wargowe p b f m
Zębowe t d θ
ţ
n
Dziąsłowe s z l r~ɹ
l r
Zadziąsłowe ɧ
ş
j
y
Welarne k g x~h
h
ŋ


Samogłoski
przednie centralne tylne
Przymknięte i ɨ
î
u
Średnie e o
Otwarte a


Ēk-ŌłapuEdytuj

Jest to język wyjątkowy wśród hiperborejskich, gdyż dopuszcza jedynie sylaby typu CV. Inne osobliwości to dziesiątkowy system liczbowy i odmiana czasownika przez osoby. Są one zapewne skutkami oddziaływania jakiegoś substratu.


  • tr thr dr > č č j: thra '2' > ča
  • r > l: *ropta 'łuk' > lata
  • pl phl bl ml > pw phw bw mw: *mleinaraku 'magia' > mwēnāgu; *brazira 'step' > bwasila 'łąka'
  • kl khl gl ŋl > kw khw gw ŋw: *grabue 'żmija' > gwabō 'smok'
  • sl, hl > ł: *slut- 'łatwy' > łut- 'lekki', *hlanitu 'płaszcz' > łanitu 'burka'
  • s > sa (w nagłosie przed spółgłoską): *skagai 'robak' > sakagē
  • pt kt ks> t s: *ropta 'łuk' > lata, *dinksu 'dzik' > dęsu
  • e o > a: *goste 'wątroba' > gāta
  • Vr Vl Vs > V: *narthi 'powietrze' > nāti
  • ai ia > ē: *tumail- > tumēl- 'czarny'; *skentia' '7' > sakatē
  • au ua > ō: *seunu 'liść' > *saunu > sōnu; *huara 'ciąć' > hōla
  • ara > ā: *mleinaraku 'magia' > mwēnāgu
  • ui > ū: *guirî 'głowa' > gūli 'mózg'
  • î > i (po spółgłosce przedniojęzykowej)
  • î > u: *îrau 'gwiazda' > ulō
  • an > ą: *dento 'ramię' > dąda 'ręka'
  • in > ę: *tinkro 'pająk' > tękwa
  • un > ǫ: *rumpla 'dziura' > lǫpwa
  • z > d (w nagłosie): *zaria 'nos' > dalē
  • z > s (gdzie indziej): *hezu 'usta' > hasu
  • w > v: *wisko '8' > vīko


Fonologia końcowaEdytuj

Spółgłoski
Miejsce
artykulacji
zwarte szczel. nosowe boczne pół-
otw.
Wargowe zwykłe p b
p b
m ʋ
v
labial. pʷ bʷ
pw bw

mw
Dziąsłowe t d
t d
s ɬ
s ł
n l
Zadziąsłowe ʧ ʤ
č j
ʃ
š
j
y
Welarne zwykłe k g
k g
ŋ
labial. kʷ gʷ
kw gw
ŋʷ
ŋw
Krtaniowe h


Samogłoski
przednie centralne tylne
Przymknięte i i:
i ī
u u:
u ū
Średnie e: ɛ̃:
ē ę
o: ɔ̃:
ō ǫ
Otwarte a a: ã:
a ā ą


Êġa-UţereEdytuj

  • sp st sk > f ţ x: *splautu 'pępek' > fyôto; *goste 'wątroba' > goţe 'żołądek' ; *skagai 'robak' > xaġê
  • ph th kh > v đ ġ: *phetulo 'gruszka' > vetulo; *khaitînu 'kot' > *ġêtîno
  • pt kt > ft xt: *ptagua 'ogień' > ftawa
  • ks > sk: *dinksu 'dzik' > dinsko 'grubas'
  • h > 0: *glîhu 'szyja' > gyîo > gyo 'gardło'
  • b d g > v đ ġ (między samogłoskami)
  • ai au > ê ô: *khaitînu 'kot' > *ġêtîno; *îrau 'gwiazda' > îrô
  • ei oi eu ou > i u: *gleitu 'dziewczyna' > gyito > gyeto 'córka'; *seunu 'liść' > suno
  • ie uo > i u: *kiedu 'kwiat' > kido; *phuoli 'czas' > vule
  • i u (w wygłosie) > e o: *narthi 'powietrze' > narđe
  • i u (przed samogłoską) > y w: *zaria 'nos' > darya 'twarz'
  • ŋ > n: *roiŋo 'kość' > rino
  • mb nd ŋg > m n n: *zinde 'lilia' > dine, *ambasu > amaso 'tchórz'
  • pr br fr mr kr gr > pn bn fn mn kn gn: *prothi 'kumys' > pnođe 'piwo' > pînođe; *brazira 'step' > bnaz(er)a > bînaza 'pustynia'; *grabue 'żmija' > gnavwe > gînavwe
  • między obstruentem a nosówką następuje wstawienie î w celu rozbicia zbitki: *sŋildu > sînildo 'łoś'
  • l > y (po obstruencie): *rumpla 'dziura' > rupya 'nora'
  • tr thr dr > ty hy dy: *thra '2' > hya
  • synkopa: *yalam- 'możliwy' > yalm-


Fonologia końcowaEdytuj

Spółgłoski
Miejsce
artykulacji
zwarte szczel. nosowe boczne pół-
otw.
Wargowe p b ɸ β
f v
m w
Zębowe t d θ ð
ţđ
n
Dziąsłowe s z l r~ɹ
l r
Dziąsłowe miękkie tsʲ dzʲ
ty dy
Środkowojęzykowe ç
hy
ɲ
ny
ʎ
ly
j
y
Welarne k g x ɣ
x ġ


Samogłoski
przednie centralne tylne
Przymknięte i ɨ
î
u
Średnie e ɛ
e ê
o ɔ
o ô
Otwarte a


Porównanie - liczbyEdytuj

Prahiperborejski Mylziański Ai-Zabuoţ Ēk-Orapu Êġa-Unţere
1 yekî yek yig ya ikî
2 thra tra ţra ča hya
3 klou klu klau kwō kyu
4 skopu skop şob sakapu xopo
5 mura mra mur mula mura
6 spîthu spet fîţ sapu fîđo
7 skentia šteca şetti saka xentya
8 wisko fsko vīka wixo
9 dimei jmi dimi dimē dimi
10 neitho ñito niţ pwē niđo
11 glowo glovo glu pwēya gyawo
12 phrei priy fnai pwēčha vîni


Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki