FANDOM


Cechy charakterystyczneEdytuj

Języki kusajryckie są w większości fleksyjne, ergatywne i prawogłowowe. Formy fleksyjne czasownika są tworzone często za pomocą infiksów. Inną wspólną cechą jest istnienie rzeczowników relacyjnych.

Nazwa rodziny pochodzi od Kusajry (noliczańskie Kusaira, dinkerdyjskie Kucairā, tulahijskie Kucīra) - mitycznego zatopionego lądu skąd rzekomo pochodzili przodkowie ludów mówiących tymi językami.

PrajęzykEdytuj

SpółgłoskiEdytuj

Wargowe Dziąsłowe Zadziąsłowe Tylno-
językowe
Języczkowe Krtaniowe
środkowe boczne
Zwarte p b t d k g q
Zwarto-
szczelinowe
ts dz
c ż

tl
tʃ dʒ
č j
szczelinowe s z ɬ
ł
ʃ
š
h
Nosowe m n
Półotwarte w l j
y
Drżąca r

SamogłoskiEdytuj

krótkie a i u ə
długie a: e: i: o: u:
ā e ī o ū
dyftongi aj aw
ai au


FonotaktykaEdytuj

Maksymalną strukturą sylaby było CVC, gdzie V mogło być samogłoską długą, krótką lub dyftongiem, lub CVCC, jeśli V było samogłoską krótką. Dyftongi nie występowały przed wygłosowymi *l r.

RzeczownikEdytuj

Rzeczowniki odmieniały się przez przypadki, ale nie da się zrekonstruować ich ilości. Wiadomo jednak że prakusajrycki był ergatywny.

CzasownikEdytuj

Podstawowe końcówki odmiany przez osoby to:

osoba czas teraźniejszy
1 l.p. -ǝn
2 l.p. -āš
3 (żywotny)
3 (nieżywotny) -e
1 l.mn. ekskl. -ul
1 l.mn. inkl. -ak
2 l.mn. -od

W prawie wszystkich językach kusajryckich (oprócz tulahijskiego) trzecia osoba liczby mnogiej i pojedynczej jest identyczna.

Prawdopodobnie istniało wiele czasów, tworzonych za pomocą infiksów, lecz nie jesteśmy w stanie ich zrekonstruować. Infiksy w północnych i południowych językach kusajryckich różnią się bowiem tak ze względu na brzmienie, jak i funkcję.

SłownictwoEdytuj

Ze słownictwa wspólnego wszystkim językom należącym do rodziny można wyciągnąć wnioski na temat życia ludów prakusajryckich. Byli oni zapewne społecznością patriarchalną, rządzoną przez wodzów (*atarīg). Prakusajryci wyznawali jakąś monoteistyczną religię naturalną. Głównym przedmiotem kultu były ciała niebieskie: słońce (*šib) i dwa księżyce (*pajī, *wīral), określane później przez Noliczan jako "serce i dwoje oczu Boga". Znane były zwierzęta hodowlane, czego dowodzą osobne nazwy dla samców i samic tych gatunków, takie jak koń (*nincur, *ahūz), świnia (*māpīd, *mījan), osioł (*kaicum, *sǝhāj) i pies (*sabał, *yutǝrā), jak też uprawa roli, o czym świadczą czasowniki oznaczające sianie (*mitwǝb-, być może pierwotnie 'tworzyć podobne') i oranie (*żokur-, por. *żok- 'drapać').

PodziałEdytuj

Gałąź północnaEdytuj

Do gałęzi tej należą języki: tulahijski i muttabski (grupa zachodnia) oraz harański i języki szikuppańskie (grupa wschodnia). Szikuppański południowy, harański i muttabski są wzajemnie zrozumiałe, podczas gdy szikuppański północny jest najbardziej odmiennym wśród wszystkich języków kusajryckich.

Typowe cechy fonetyczne to:

  • Zanik dyftongów /aj aw/, które upraszczają się do /e: o:/, np. *aurid 'ucho' > harańskie ōrēt
  • Ubezdźwięcznienie /dz dʒ/ do /ts tʃ/, np. *saużim 'świstak' > tul. sūcim 'brzydal'; *łajai '7' > tul. łači
  • Połączenia nosówek ze zwartymi lub zwarto-szczelinowymi przechodzą w geminaty, np. /nt/ -> /tt/, /nd/ -> /nn/, np. *yantal 'źródło' > tul. yattatl; *mandatl 'domy' > tul. mannatl.
  • Przejście /q/ w zwarcie krtaniowe, np. qalā 'południe' > tul. ala.

W tulahijskim dodatkowo /i: u:/ ulegają dyftongizacji do /aj aw/ w sylabach otwartych: *tlīdā 'dzień' > tlaira. Prakusajryckie /e: o:/ natomiast stają się /i: u:/. Inną cechą tulahijskiego jest ubezdźwięcznienie /b g z/ do /f x s/, np. *zāqīn 'opinia' > tul. sā'īn 'uczucie', *hādib 'dusza' > hārif

Gałąź południowaEdytuj

Należą tu języki: noliczański (de facto trzy języki: standardowy, wschodni i zachodni), zimergijski (de facto separatystyczny odłam zachodniego noliczańskiego) i dinkerdyjski (język w którym spisano większość kusajryckich legend z czasów przed Nurhabimem, wymarły w VII wieku).

Typowe cechy fonetyczne to:

  • Synkopa przed /l r/, np. *naukurī 'sokół' > dink. nōkrī, nol. nokri; *datalī 'wyniosły' > dnk. daklī, nol. datri;
  • Osłabienie /s/ do /h/ (z wyjątkiem nagłosu i pozycji po /i u/ lub przed /p t/), np. *pasar 'śmierć' > nol. pahar
  • Przejście /tɬ/ w /ʧ/, np. *tlak 'jeden' > nol. čak
  • Frykatywizacja dźwięcznych afdrykat, np. *saużim 'świstak' > nol. sauzim
  • Spółgłoska /q/ zachowała się w dinkerdyjskim, ale przeszła w /ɣ/ w noliczańskim. Stąd dink. qalā 'południe' vs. nol. ġala; dink. ušqāl 'chusta' vs. nol. ušxal.
  • W dinkerdyjskim szwa przeszła w /a/, w noliczańskim najczęściej stała się /e/, przed półotwartą /a/ a przed nosówką /i/. Stąd dink. šaribōn 'miłość' < *šǝribān vs. nol. šariban czy dink. zawālan 'tańczę' < *zǝwālǝn vs. nol. zewalin 'bawię się'.

Porównanie - liczbyEdytuj

Cyfra Prakusajrycki Noliczański Dinkerdyjski Zimergijski Tulahijski
1 *tlak / *cak čak cak ca' tlak
2 *dō do do
3 *šīg šig šīg šiə šī
4 *małk maxk maš maxk mał
5 *anā ana anā anə ana
6 *zōrun zorun zōrun zorų sūrun
7 *łajē xaje šažē xaji łači
8 *tasī tahi tahī tahi tasi
9 *pēł pex pēš pex pīł
10 *šōd šod šōd šot šūr

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki